Preventieprogramma Johnny Joker: “Leuk, tastbaar en makkelijk mee te werken”

DOOR: Hedwig Fossen

Om het aantal kinderen met cariës te verminderen helpt goede voorlichting over voeding en gebitsverzorging. Een interessant hulpmiddel ter ondersteuning van die voorlichting is het Johnny Joker-preventieprogramma. Dit programma geeft handvatten om preventie leuk te maken voor kinderen en ouders, zodat ze zich aan jouw adviezen gaan houden. Daarnaast maakt het preventie makkelijker voor de behandelaar. Wat zijn de ervaringen met dit programma van preventieassistent, mondhygiënist en tandarts?

Wanneer je Tandartspraktijk Haulerwijk binnenloopt, is Johnny de aap direct zichtbaar in de wachtkamer. Het is één van de ongeveer honderd praktijken die Johnny Joker inzetten. Een kindje vermaakt zich bij het scherm van ‘Johnny’s poetssalon.’ Haar Johnny Joker-map ligt klaar voor een afspraak met de preventieassistent.

Als het 4-jarige meisje bij preventieassistent Aafke Hamstra in de stoel ligt, maakt ze stapje voor stapje kennis met de apparatuur. “Nu ga ik toververf op je tandjes smeren,” kondigt Hamstra aan. Met de ‘verf’, de plakverklikker, kan ze zien hoeveel tandplak er zit. Ondertussen stelt de preventieassistent aan de moeder wat vragen over de poets- en eetgewoontes thuis.

Het Johnny Joker-programma maakt preventie leuker voor kinderen en ouders. Beeld: Hedwig Fossen

Het materiaal van Johnny Joker is een uitgebreide uitwerking van de Gewoon Gaaf-methode en biedt mondhygiënisten en preventieassistenten handvatten om preventie uit te voeren in de praktijk. Het richt zich op kinderen vanaf de geboorte tot 12 jaar. Elke leeftijdscategorie valt samen met een nieuw level binnen het programma en bij een nieuw level horen nieuwe instructiekaarten, die passen bij de leeftijd. Instructiekaarten bevatten een bepaald onderwerp om te bespreken, zoals tandplak of eet- en drinkmomenten. Zo zit er een duidelijke opbouw in de onderwerpen die je met ouder en kind bespreekt.

Evelien Mandemaker, mondhygiënist bij Tandartspraktijk Haulerwijk, vertelt dat alles over preventie automatisch aan bod komt, dankzij het gestructureerde programma. “Het systeem biedt houvast en ik vergeet niks meer. Het materiaal herinnert me eraan om te vragen naar eet- en drinkmomenten en of de ouders napoetsen, bijvoorbeeld. Bovendien wil ik kinderen met plak niet pas na zes maanden terugzien. Met Johnny Joker kan ik dit op een goede manier overbrengen aan ouder en kind.” Het aantal punten bepaalt mede wanneer een kind weer voor een Johnny Joker-afspraak moet langskomen.

“Het materiaal herinnert me eraan om te vragen naar eet- en drinkmomenten”

Beloning voor gedrag

Het Johnny Joker-programma werkt met een beloningssysteem. Voor hun poets- en voedingsgedrag krijgen kinderen een aantal punten en op die manier sparen ze voor een cadeautje. Dat snappen ze op een gegeven moment dondersgoed. Terwijl Hamstra de punten invult op het scoreformulier van het patiëntje, is het meisje al blij aan het joelen: “de vorige keer had ik 9 punten en nu 10!” Ze heeft een cadeautje verdiend, vult haar map met het cadeautje en scorekaart en vertrekt trots uit de behandelkamer.

Naast dat het programma voor kinderen leuk is, moet het ook voor ouders aantrekkelijk blijven om mee te doen. “Eigenlijk krijgen de ouders punten en worden zich direct bewust van een eventuele vieze mond,” vertelt Mandemaker. De instructies geeft ze dan ook vaak aan de ouders, aangezien kinderen daar soms te jong voor zijn. Hierbij vindt ze het belangrijk om niet elke keer hetzelfde te vertellen. Wanneer de mond er goed uitziet, houdt ze de afspraak kort.

Hamstra geeft aan dat het fijn is om alvast een band op te bouwen met kinderen. “Doordat ik kinderen vanaf jonge leeftijd laat kennismaken met de apparatuur en de tandartsstoel, neem je bij voorbaat al angst weg. Dat is een mooi bij-effect van Johnny Joker,” vertelt de preventieassistent.

Positief communiceren

Mondhygiëniste Marit Verschuuren ondersteunt praktijken bij de implementatie van het Johnny Joker-programma*. Ze vertelt dat de positieve manier van communiceren een sterk punt is van deze vorm van preventie. “Er is niks demotiverender voor kinderen dan herhaaldelijk moeten komen voor poetsles. Het woordje ‘les’ impliceert dat je er niks van bakt. Johnny Joker omvat veel meer dan alleen poetsen, want Johnny neemt alle aspecten mee die we nodig hebben voor het cariësvrij blijven van de volgende generatie. Het maakt het voor kinderen en ouders leuker om samen die preventie mogelijk te maken. Je focust op wat goed gaat en werkt met zinvolle beloningen. Daar gaan kinderen hard op!”

Instructiekaart ‘Tandplak’ uit het Johnny Joker programma. Bron: Johnny Joker

Daarnaast bouw je met Johnny Joker aan een goede gezondheid. “Zo lang je niets doet aan de ziekte cariës, blijf je boren. Je moet de omstandigheden in de mond veranderen, dus richt het programma zich ook op voeding. Dat biedt voordelen voor de algehele gezondheid,” vertelt Verschuuren.

Dankzij Johnny Joker gaat de preventie gedurende de kindertijd continu door. Verschuuren: “Vergelijk het met een bezoek aan het consultatiebureau met je kind. Een afspraak bij de preventieassistent is geen straf omdat je niet goed poetst, maar hoort erbij. Je gaat elk half jaar voor controle en daarnaast heb je een Johnny Joker afspraak bij de preventieassistent of mondhygiënist. Zo kun je kinderen op de juiste momenten brokjes informatie geven, zodat ze opgroeien tot gezonde volwassenen die niet de hele dag lolly’s eten.”

“Je focust op wat goed gaat en werkt met zinvolle beloningen. Daar gaan kinderen hard op!”

Veel materiaal ordenen

Tandarts Saskia Dijkstra van Tandartspraktijk Haulerwijk geeft aan dat het programma van Johnny Joker je aan alle kanten helpt en ondersteunt om preventie bij kinderen mogelijk te maken. “Het is leuk, de kaarten zijn tastbaar en het is voor de preventieassistent makkelijk om mee te werken.”

Het complete pakket bevat veel materiaal, dus in het begin is het een uitdaging om alle benodigdheden voor Johnny Joker goed te ordenen. “We hebben nu alles goed georganiseerd, waardoor het voor het hele team makkelijk werkbaar is,” vertelt Dijkstra. De bakken met instructie- en spaarkaarten staan klaar op volgorde van de verschillende levels. Mondhygiëniste Mandemaker vult aan dat goede voorbereiding cruciaal is voor een Johnny Joker-afspraak. “Je moet een spaarkaart, puntenkaart en informatiekaart meenemen naar de behandelkamer. Daar moet je even aan denken.”

Verschuuren sluit zich erbij aan dat het een uitgebreid pakket is. “Als je het materiaal voor het eerst ziet, duizelt het,” zegt ze. “Je kunt het vergelijken met de regels van een nieuw bordspel. Dat lijkt overweldigend, maar als je het gaat spelen, valt het vaak mee.”

Zelf invulling geven

De uitgebreide keus in instructiekaarten biedt ruimte om het programma op je eigen manier in te vullen. Als preventieassistent heb je vaak een paar favoriete kaarten die je gebruikt. “Sommige praktijken werken met een deel van het pakket,” vertelt Verschuuren. De praktijk in Haulerwijk maakt bijvoorbeeld geen gebruik van de ‘turbokaarten’, waarmee kinderen op een bepaalde leeftijd kunnen instromen. “Wij leggen die kaarten aan de kant en pakken direct de kaarten die bij de leeftijd passen. Die vrijheid is heel prettig,” vertelt tandarts Dijkstra.

“We hebben nu alles goed georganiseerd, waardoor het voor het hele team makkelijk werkbaar is”

Verder kun je als praktijk kiezen of je alle kinderen of een deel ervan aan het programma laat meedoen. “Wij kiezen ervoor om ouders uitleg te geven over Johnny Joker en ze zelf de keuze te laten maken om met hun kind mee te doen,” zegt Dijkstra. “Zo’n afspraak kost immers meer tijd en we willen het voor ouders aantrekkelijk houden.”

Vaak haken juist de ouders af waarvan de kinderen een slechte mondgezondheid hebben. Dijkstra: “De groep die het het hardst nodig heeft is vaak moeilijk te bereiken. Het is onduidelijk waarom sommigen niet mee willen doen. Misschien heeft het te maken met de moeite en tijd die ze in een extra afspraak moeten steken of onderschatten ze hun eigen invloed op het probleem. Dan vinden ze dat een gaatje je gewoon overkomt. Maar waarom zou je niet aan dit programma meedoen? Leuker kun je het niet maken.”

Wat te doen met kinderen boven de 12 jaar? Daarvoor is dit programma te kinderachtig. “Zodra kinderen in de brugklas zitten stoppen we. Wij zouden graag een uitbreiding hebben naar kinderen boven de 12, in de vorm van level 4!,” vertelt mondhygiëniste Mandemaker. “Juist die tienerleeftijd is heel belangrijk, maar dan gaan wij verder met Gewoon Gaaf en moet ik meer dingen zelf verzinnen.”

* Marit Verschuuren is Ivoren Kruis Gewoon Gaaf docent, mondhygiëniste en Cariësvrije Generatie trainer.

Start het gesprek

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Plaats uw opmerking!
Vul hier uw naam in

Advertentie
Advertentie

Ontvang onze nieuwsbrief!

Schrijf je in en ontvang als eerste het laatste nieuws in je mailbox

Het laatste nieuws